Yn ôl Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol Cymru, Derek Walker, bydd y Llywodraeth Cymru newydd yn cael ei barnu yn y pen draw ar sail a ddewisodd atebion tymor byr, neu weithredu’n hirdymor i sicrhau dyfodol gwell i’r cenedlaethau sydd i ddod. 

Wrth i dymor newydd y Senedd ddechrau, mae’r Comisiynydd yn galw ar weinidogion a gwleidyddion ar draws pob plaid i ganolbwyntio ar y penderfyniadau fydd yn amddiffyn pobl rhag argyfyngau’r dyfodol mewn meysydd fel bwyd, ynni, natur ac iechyd y cyhoedd. 

Mae Mr Walker yn rhybuddio bod atebion tymor byr sy’n anwybyddu’r dyfodol yn un o’r rhesymau pam mae pobl yn dioddef heddiw, ac mae’n dweud bod angen i Gymru gynllunio “nid yn unig ar gyfer y 100 diwrnod nesaf, ond ar gyfer y 100 mlynedd nesaf”. 

Croesawodd y Comisiynydd ymrwymiadau cynnar gan Lywodraeth Cymru newydd sy’n adlewyrchu argymhellion gan ei swyddfa, gan gynnwys cynlluniau ar gyfer strategaeth fwyd genedlaethol, mwy o berchnogaeth Gymreig ar ynni adnewyddadwy, a thargedau uchelgeisiol ar gyfer adfer natur. 

Rhybuddiodd fod ansefydlogrwydd byd-eang a chostau cynyddol i aelwydydd yn amlygu gwendidau hirsefydlog mewn systemau bwyd ac ynni, gyda theuluoedd yng Nghymru eisoes dan bwysau cynyddol oherwydd prisiau ynni a bwyd. 

“Mae ansicrwydd bwyd, colli natur a chostau ynni cynyddol yn aml yn cael eu trin fel problemau ar wahân, ond i gymunedau, maen nhw’n rhan o’r un realiti cysylltiedig sy’n effeithio ar ansawdd bywyd,” meddai. 

“Mae’n rhaid i’r atebion fod yn gydgysylltiedig, ac yn ddigon beiddgar nid yn unig i wella bywydau heddiw, ond i amddiffyn pobl rhag siociau’r dyfodol.” 

Tynnodd y Comisiynydd sylw at yr angen am weithredu brys i ehangu ynni adnewyddadwy, lleihau biliau a chynyddu perchnogaeth gymunedol, gan nodi mai dim ond 33% o bŵer Cymru sy’n dod o ffynonellau adnewyddadwy ar hyn o bryd. 

Galwodd hefyd am dargedau cyfreithiol cryfach ar gyfer adfer natur, a rhybuddiodd yn erbyn gohirio camau ataliol ar iechyd, yr hinsawdd ac anghydraddoldeb. 

Ers iddo gyhoeddi ei argymhellion i’r llywodraeth yn ei Adroddiad Cenedlaethau’r Dyfodol, mae pob Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus yng Nghymru wedi ymrwymo i gynllunio ar gyfer cydnerthedd hinsawdd, tra bod prosiectau lleol ledled Cymru yn dangos sut y gall cymunedau tecach a gwyrddach edrych ar lawr gwlad. 

Gyda bwyd yn flaenoriaeth, dywedodd y Comisiynydd fod ei dîm hefyd wedi helpu i gynyddu nifer y cynlluniau cydnerthedd bwyd lleol a gwella mynediad at fwyd iach a lleol mewn ysgolion, yn ogystal â herio’r angen i symud blaenoriaethau gwariant cyhoeddus tuag at iechyd ataliol a chyflymu camau cryfach ar natur a’r hinsawdd. 

Mae Derek Walker hefyd yn galw ar y Senedd newydd i sefydlu Pwyllgor ar gyfer y Dyfodol a Grŵp Trawsbleidiol ar Genedlaethau’r Dyfodol, er mwyn helpu i gadw meddwl hirdymor wrth galon gwleidyddiaeth Cymru. 

“Mae ennill etholiad yn un peth,” meddai. “Diogelu’r dyfodol yw’r her na all yr un ohonom fforddio ei hanwybyddu.” 

Darllenwch fwy yn Nation Cymru