Dylai sector cyhoeddus Cymru sicrhau gwaith teg i bawb yng Nghymru, yn unol â dyletswyddau Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol. 

Ond, gyda chyflogau nad ydynt yn cadw i fyny â chostau byw cynyddol, a chyfraddau tlodi uchel, mae mwy a mwy o bobl ar eu colled.

Dyna pam rydyn ni wedi galw ar bob sefydliad yn y sector cyhoeddus i ymrwymo i gynllunio sut i ennill achrediad Cyflog Byw Gwirioneddol erbyn 2027.

Yr heriau:

• Mae 29% o blant yng Nghymru yn byw mewn tlodi, ac roedd 21% o bobl yng Nghymru yn byw mewn tlodi incwm cymharol yn 2023.
• Gallwn ddisgwyl treulio, ar gyfartaledd, 20 mlynedd olaf ein bywydau mewn iechyd gwael, ac nid yw’r bwlch mewn disgwyliad oes rhwng yr ardaloedd mwyaf difreintiedig a’r rhai lleiaf difreintiedig yn lleihau.
• Mae traean o bobl yng Nghymru yn ennill llai na’r Cyflog Byw Gwirioneddol; dyma’r gyfran isaf ers degawd.

Beth yw achrediad Cyflog Byw Gwirioneddol?

Y Cyflog Byw Gwirioneddol yw’r unig gyfradd cyflog yn y DU sy’n seiliedig yn unig ar gostau byw. Caiff ei gyfrifo’n annibynnol yn seiliedig ar gostau byw gwirioneddol, yn hytrach na lleiafswm gofynion cyfreithiol.

Mae achrediad Cyflog Byw Gwirioneddol:

• Yn golygu bod gweithwyr uniongyrchol sefydliad, yn ogystal â gweithwyr cyflenwyr rheolaidd, yn derbyn tậl teg am eu gwaith
• Yn un o’r ffyrdd mwyaf effeithiol i gyrff cyhoeddus gyfrannu at adeiladu cyfoeth cymunedol ac economi tecach
• Yn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol i deuluoedd sydd o dan bwysau mawr ac sy’n wynebu argyfwng costau byw, drwy sicrhau eu bod yn gallu fforddio hanfodion bywyd, megis tai, bwyd ac ynni.

Mae’r Cyflog Byw Gwirioneddol yn arf hollbwysig ar gyfer cyflawni economi llesiant yng Nghymru – economi lle mae pobl, y blaned a meddwl hirdymor yn allweddol bwysig.

Gwaith teg ym Mro Morganwg 

Mae Cyngor Bro Morganwg yn rhoi gwaith teg wrth wraidd y modd y maent yn gwasanaethu eu cymuned a’u gweithlu drwy ennill achrediad Cyflog Byw Gwirioneddol.

Ers 2022, mae’r Cyngor wedi bod yn cynyddu ei raddfeydd cyflog isaf yn gyson o £12.60 i £13.45, ac ym mis Tachwedd 2025 enillodd statws swyddogol fel cyngor achrediad Cyflog Byw Gwirioneddol.

Drwy dalu cyflog i’w staff sy’n adlewyrchu costau byw, nid y lleiafswm statudol yn unig, bydd y Fro yn:

• Gwella ansawdd bywyd staff drwy roi iddynt fwy o sicrwydd ariannol – mae staff eisoes wedi nodi eu bod yn teimlo’n fwy diogel yn ariannol, gydag un gweithiwr yn rhannu bod yr achrediad yn golygu y gallent arbed arian ar gyfer gwyliau a’r Nadolig am y tro cyntaf.
• Lleihau anghydraddoldebau cyflog, gwella ffigurau’r bwlch cyflog rhwng y rhywiau ac ethnigrwydd a chefnogi canlyniadau tecach i grwpiau â chynrychiolaeth anghymesur mewn gwaith â chyflog is – gan gyfrannu at eu hamcan llesiant o greu gweithlu mwy cyfartal a chynhwysol.
• Cymryd camau gweithredu ar dlodi mewn gwaith, lleihau anghydraddoldebau a gwella canlyniadau iechyd ac addysg hirdymor.
• Cynyddu morâl a chynhyrchiant a gwella cadw staff ac absenoldeb – Mae adborth staff wedi tynnu sylw at y balchder y mae gweithwyr yn ei deimlo wrth weithio i gyflogydd sy’n buddsoddi’n weledol yn eu llesiant.
• Helpu i dyfu economi teg yn y Fro a chreu lleoedd gwych i fyw a gweithio ynddynt, ac ymweld â nhw trwy ymestyn egwyddorion gwaith teg y tu hwnt i weithlu’r Cyngor ei hun ac i’w gadwyni cyflenwi.

Llwybr at achrediad 

Cyn iddynt ennill achrediad, roedd codiadau cyflog yn rhan integredig o gylchoedd ariannol a chyllidebol tymor canolig. Nawr, maent yn ystyried cynnwys cynnydd Cyflogau Byw Gwirioneddol mewn cynllunio tymor hwy a mabwysiadu ymagwedd fwy ataliol at y modd y maent yn gwario eu harian.

Er mwyn cefnogi eu cyflenwyr i fabwysiadu’r Cyflogau Byw Gwirioneddol, mae Bro Morganwg yn defnyddio dull cam wrth gam; rhoi blaenoriaeth i gontractau newydd a chategorïau effaith-dwys, darparu canllawiau i gyflenwyr, a thynnu sylw’n gynnar at ddisgwyliadau trwy ddiweddaru eu strategaeth gaffael i annog cyflenwyr i fabwysiadu’r Cyflogau Byw Gwirioneddol.

Maent hefyd wedi gweithio gydag undebau llafur i sicrhau consensws ynghylch effeithiau gwerthuso cyflog a swyddi, a byddant yn cefnogi cyrff cyhoeddus eraill gyda chyngor ymarferol i’w tywys trwy achrediad.

Cyngor i sefydliadau eraill

• Ymdriniwch ậ Chyflog Byw Gwirioneddol fel ymrwymiad hirdymor, traws-sefydliadol, nid codiad untro. Cydweddwch ef â’ch amcanion llesiant a’r pum dull o weithio o dan y Ddeddf (hirdymor, atal, integreiddio, cydweithio, ymgyfraniad).
• Gwnewch y Cyflog Byw Gwirioneddol yn rhan annatod o gynllunio a llywodraethu cyllideb, a chynhwyswch adolygiadau cyfraddau blynyddol yn eich strategaeth ariannol i osgoi sioc canol-blwyddyn.
• Sicrhewch bod monitro Cyflog Byw Gwirioneddol yn rhan o gydraddoldeb yn eich amserlen adrodd cydraddoldeb blynyddol, i sicrhau eich bod yn olrhain ac yn cynnal y momentwm o fod wedi ennill achrediad Cyflog Byw Gwirioneddol.
• Ystyriwch y Cyflog Byw Gwirioneddol fel mecanwaith ar gyfer ymgysylltu â chydweithwyr a dathlu ymrwymiad y sefydliad i gydnabyddiaeth o’u cyfraniad.

Gwaith teg yng Ngwasanaeth Tân ac Achub Gogledd Cymru

Fel y corff cyhoeddus cyntaf yng Ngogledd Cymru i ennill achrediad Cyflog Byw Gwirioneddol, mae Gwasanaeth Tân ac Achub Gogledd Cymru yn dangos arweinyddiaeth gref o fewn y sector cyhoeddus trwy gefnogi cymunedau lleol a lleihau tlodi mewn gwaith. 

Gan gyfrannu’n uniongyrchol at eu hamcan llesiant o Fod yn y lle iawn, ar yr amser iawn, gyda’r sgiliau cywir, mae talu cyflog teg wedi eu helpu i gwrdd â chostau byw gwirioneddol; lleihau straen ariannol i weithwyr a’r effaith gysylltiedig ar iechyd corfforol a meddyliol.

Mae’r Gwasanaeth yn credu bod hyn yn creu amgylchedd gwaith mwy cadarnhaol lle mae staff yn teimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi a’u cefnogi, gan helpu i wella morâl, ymgysylltiad a chymhelliant ar draws y sefydliad.

Mae’r achrediad hefyd yn cefnogi Gwasanaeth Tân ac Achub Gogledd Cymru i greu amgylchedd gwaith mwy cadarnhaol, lle mae staff sy’n ymgysylltu ac wedi eu hysgogi, yn teimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi a’u cefnogi.

“Credwn fod y fenter hon yn cryfhau ein diwylliant fel cyflogydd gofalgar a chyfrifol. Mae’n bwysig cydnabod y gwerth sydd i’w gael o wybod bod ein pobl yn cael eu gwobrwyo’n deg am y gwaith hanfodol y maent yn ei wneud wrth wasanaethu cymunedau ledled Gogledd Cymru. 

Rwy’n pwysleisio bod y broses yn werthfawr iawn. Tra’i bod yn gofyn am gynllunio a chydlynu, mae’n rhywbeth y gellir ei gyflawni, ac mae’n cynnig gwerth sylweddol drwy ddangos ymrwymiad gwirioneddol i gyflog teg, llesiant gweithwyr, a bod yn gyflogydd cyfrifol.”

Cyngor i sefydliadau eraill

• Ewch ati i ymgymryd â’r broses drwy gydweithio mewnol cryf a  chyfathrebu clir o’r cychwyn cyntaf.
• Mae ymgysylltu’n gynnar â rhanddeiliaid allweddol – gan gynnwys timau Adnoddau Dynol, cyflogau, a chyllid – yn hanfodol er mwyn sicrhau bod y broses weithredu yn llyfn ac wedi’i chydlynu’n dda.
• Mae’n bwysig i ddeall gofynion yr achrediad yn llwyr, a mabwysiadu ymagweddd strwythuredig at adolygu strwythurau cyflog, systemau a phrosesau.