Cymru yw’r unig wlad yn y byd sydd â rôl statudol sy’n ymroddedig i ddiogelu buddiannau pobl nad ydynt wedi’u geni eto. 

Ddeng mlynedd yn ddiweddarach, mae mwy na 220,000 o fabanod wedi’u geni yng Nghymru. Dros y degawd hwnnw, mae’r rôl a sefydlwyd gan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol wedi helpu i lunio polisi ar draws addysg, trafnidiaeth, yr economi, iechyd a gweithredu ar yr hinsawdd – gan newid sut mae llwyddiant yn cael ei fesur a gwreiddio meddwl hirdymor mewn gwneud penderfyniadau cenedlaethol. 

Nawr, mae Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol Derek Walker yn rhybuddio, yn fyd-eang, na allwn fforddio parhau i anwybyddu’r dyfodol. 

Ers i Gymru ymrwymo i feddwl am genedlaethau’r dyfodol, mae wedi cyflwyno cwricwlwm ysgol blaengar sy’n cefnogi dysgu ar gyfer stiwardiaeth blanedol; wedi symud tuag at drafnidiaeth fwy gwyrdd ac iach; wedi mabwysiadu diffiniad ehangach o ffyniant sy’n canolbwyntio ar bobl a’r blaned; ac wedi nodi cynllun ar gyfer Cymru gwrth-hiliol. 

Tair blynedd i mewn i’w rôl annibynnol, mae Mr Walker wedi pwyso am ddealltwriaeth ehangach o fwyd ac iechyd y tu hwnt i amseroedd aros ysbytai a gwasanaethau meddygon teulu; wedi cryfhau camau gweithredu i amddiffyn afonydd; wedi helpu’r Cenhedloedd Unedig i ddilyn esiampl Cymru ar feddwl am y dyfodol; wedi herio Llywodraeth Cymru i roi terfyn ar gloddio glo yn barhaol; ac wedi rhoi pwyslais newydd ar werth diwylliant. Mae ymchwil newydd o Brifysgol Bangor yn amcangyfrif bod ymgysylltu â’r celfyddydau yng Nghymru yn darparu buddion iechyd a chynhyrchiant gwerth o leiaf £588 miliwn y flwyddyn, ac mae Mr Walker yn galw am Fil Diwylliant i ddatgloi’r buddion hynny ymhellach. 

Mae hefyd wedi gyrru newid fel bod Llywodraeth Cymru yn canolbwyntio ar yr holl lygredd ar draws holl afonydd Cymru – nid dim ond rhai gwarchodedig – wedi cefnogi mwy o lysiau Cymreig ar fwydlenni cinio ysgol, ac wedi cefnogi busnesau i wella llesiant ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol. 

Mae busnesau’n defnyddio’r Ddeddf yn wirfoddol fwyfwy i herio gwneud penderfyniadau tymor byr, gan gydnabod ei fod yn gwneud synnwyr economaidd tymor hir. Defnyddiodd fferm wymon adfywiol gyntaf Cymru, Câr-y-Môr, y ddeddfwriaeth yn llwyddiannus i apelio yn erbyn trwydded tymor byr — gyda’r Comisiynydd yn disgrifio gwymon fel un o “uwchbwerau” Cymru. Mae sefydliadau eraill, gan gynnwys Cymdeithas Bêl-droed Cymru a Chyrchfan Bluestone, wedi defnyddio’r Ddeddf i hyrwyddo dulliau economi gylchol, amddiffyn natur a hyrwyddo gwaith teg. 

Wedi’i ysbrydoli gan Gymru, mae’r Cenhedloedd Unedig bellach wedi cynnig Cennad Arbennig ar gyfer Cenedlaethau’r Dyfodol. 

Dywedodd Mr Walker: 

“Ddeng mlynedd yn ddiweddarach, gallwn weld cenedlaethau’r dyfodol yn meddwl am newid Cymru mewn ffyrdd go iawn ac ymarferol — o herio penderfyniadau tymor byr ar danwydd ffosil a systemau bwyd i gefnogi prosiectau cymunedol fel ffermio gwymon. Mae wedi helpu i ymgorffori meddwl hirdymor, ataliol ar draws polisi a chymdeithas. 

“Ond mae gwaith i’w wneud o hyd. Mewn byd sy’n cael ei yrru gan newyddion sy’n torri tir newydd, mae materion y dyfodol yn cael eu hanwybyddu’n rhy hawdd, ac nid yw penderfyniadau a fydd yn llunio’r genhedlaeth nesaf bob amser yn cael y sylw y maent yn ei haeddu. 

“Ar draws y byd, mae hawliau a enillwyd yn galed i fenywod, pobl LHDTC+, mewnfudwyr a lleiafrifoedd ethnig, a’r hawl i brotestio, dan fygythiad. Mae angen i ni ofyn pa fath o ddyfodol y bydd erydiad parhaus yn ei greu, ar adeg pan fo llawer yn canolbwyntio ar y presennol yn unig. 

“Rwy’n gwneud y rôl hon oherwydd fy mod eisiau i bobl yng Nghymru deimlo manteision dyddiol y ddeddfwriaeth arloesol hon. Mae Cymru’n adnabyddus yn rhyngwladol am ei hymrwymiad i lesiant hirdymor, ond yr hyn sydd bwysicaf yw bod gan bobl yma fywydau gwell oherwydd penderfyniad a gymerwyd ddegawd yn ôl i sefyll drostyn nhw a’u hwyrion. 

“Mae’r degawd cyntaf wedi dangos beth sy’n bosibl pan fyddwn yn cynllunio ar gyfer yfory. Rhaid i’r deng mlynedd nesaf droi uchelgais yn effaith barhaol.” 

I nodi’r penblwydd, mae’r Comisiynydd yn tynnu sylw at lansio Hwb Dyfodol — canolfan ganolog ar gyfer rhannu sgiliau, hyfforddiant a methodolegau i wneud cynllunio hirdymor yn fwy atebol a hygyrch. Anogir arweinwyr ar draws y llywodraeth, gwasanaethau cyhoeddus, sefydliadau gwirfoddol, busnesau a’r cyfryngau i ddefnyddio’r adnoddau a pharhau i flaenoriaethu penderfyniadau cynaliadwy a theg mewn tai, trafnidiaeth, iechyd a diwylliant. 

Mae’r Comisiynydd hefyd yn galw am drawsnewidiad yn y ffordd y mae cymunedau a busnesau’n ymwneud â dyfodol ynni Cymru – ac yn elwa ohono – gan gynnwys dyblu targedau ynni cymunedol wrth i system ynni’r genedl gael ei hailweirio.