Mae yna ffordd bell i fynd o hyd, ond mae ‘y ffordd Gymreig’ o wneud pethau nawr yn golygu cynnwys pobl yn well mewn penderfyniadau sy’n effeithio arnynt, cymryd camau ataliol yn lle defnyddio atebion plastr tymor byr, a chydweithio i weithredu ar faterion lluosog ar unwaith.
Cartref Gofal Brodawel yng Nghaerffili yn lleihau unigedd ac yn gwella lles trwy sesiynau cerddoriaeth a chelf rhyng-genhedlaeth
Mae gennym gwricwlwm ysgol blaengar newydd gyda phwyslais ar ddatblygu dinasyddion Cymru cyflawn, moesegol wybodus sy’n wydn ac yn barod ar gyfer y dyfodol.
Mae ein plant ysgol gynradd hefyd yn derbyn prydau ysgol am ddim i bawb i leihau tlodi a sicrhau nad oes unrhyw blentyn yn mynd yn llwglyd yn yr ysgol.
Defnyddiwyd Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn 2019 i wrthdroi’r cynllun i wario £1.4bn ar ddarn ychwanegol o draffordd 14 milltir o hyd gan osgoi Casnewydd. Achubodd ymgyrch genedlaethol gan leisiau hinsawdd, ac ymyrraeth gan y comisiynydd, wlyptiroedd sy’n gartref i adar, planhigion a phryfed prin a newidiodd y ffordd rydym yn meddwl am drafnidiaeth yng Nghymru.
Mae ein cynllun cenedlaethol ar gyfer trafnidiaeth, Llwybr Newydd, yn blaenoriaethu teithio llesol sy’n gwella ein hiechyd a’n hamgylchedd, yn gwrthod adeiladu ffyrdd newydd fel safon ac yn addo cynyddu trafnidiaeth gyhoeddus, cerdded a beicio i 45% erbyn 2045.
Er mwyn cadw cymunedau’n ddiogel, ym mis Medi 2023, cyflwynodd Cymru derfynau cyflymder 20mya eang ledled y wlad. Yn ystod y 18 mis cyntaf, anafwyd 25% yn llai o bobl mewn damweiniau ffordd ac achubwyd bywydau, gostyngwyd premiymau yswiriant, ac arbedodd y GIG filiynau o bunnoedd.
Defnyddiwyd Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn 2019 i wrthdroi’r cynllun i wario £1.4bn ar ddarn ychwanegol o draffordd 14 milltir o hyd gan osgoi Casnewydd. Achubodd ymgyrch genedlaethol gan leisiau hinsawdd, ac ymyrraeth gan y comisiynydd, wlyptiroedd sy’n gartref i adar, planhigion a phryfed prin a newidiodd y ffordd rydym yn meddwl am drafnidiaeth yng Nghymru.
“Mae’n debyg mai’r penderfyniad mawr cyntaf y bu’n rhaid i mi ei wneud pan ddeuthum yn Brif Weinidog oedd penderfyniad ynghylch a ddylid rhoi caniatâd i ffordd liniaru chwe lôn newydd ar yr M4 o amgylch dinas Casnewydd yn Ne-ddwyrain Cymru ai peidio….
Ac roedd Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn ddylanwadol iawn yn y penderfyniad hwnnw… Felly mae enghraifft o ble gwnaeth Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol wahaniaeth ymarferol iawn ac mewn gwirionedd proffil uchel iawn mewn polisi.”
Mark Drakeford AS, Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Iaith Gymraeg a chyn Brif Weinidog
Prydau ysgol am ddim i bawb mewn ysgolion cynradd Cymru
Dyfarnwyd Gwobr Aur Ysgol Teithio Actif Sustrans Cymru i Ysgol Gynradd Radnor
Ali Arshad, Swyddog Prosiect yn Ffair Jobs Community Jobs Compact, yn mynd i'r afael ag anghydraddoldebau swyddi drwy ddod â chyflogwyr a chymunedau ynghyd i sicrhau gwaith teg
Mae Cymru wedi ymrwymo i ddod yn 'genedl Marmot' gyntaf yn y byd i fynd i'r afael ag anghydraddoldebau iechyd
Yn ôl y gyfraith, rhaid i’r llywodraeth a chyrff cyhoeddus ddarparu gwaith teg a chymdeithas carbon isel.
Mae un deg chwech o gyrff cyhoeddus a 582 o gyflogwyr yng Nghymru yn talu Cyflog Byw Go Iawn i’w gweithwyr, gan godi miloedd o bobl i gyflog uwch a chreu £140m mewn incwm ychwanegol i gartrefi Cymru.
Gyda chefnogaeth y llywodraeth, mae sefydliadau ledled Cymru yn rhoi’r economi lesiant ar waith.
Ers 2020, mae Benthyg Cymru, sy’n datblygu Llyfrgelloedd Pethau ledled y wlad, wedi cefnogi 15,000 o ‘fenthyciadau’, gan arbed £400k i gartrefi a lleihau allyriadau carbon 180,000 kg.
Mae Caffi Atgyweirio Cymru yn cefnogi rhwydwaith o fwy na 140 o gaffis atgyweirio ledled Cymru ac wedi trwsio bron i 20,000 o eitemau, gan arbed 637,503.3 kg o allyriadau carbon.
Drwy ymrwymo i wyth egwyddor Marmot ynghylch dileu gwahaniaethau annheg ac osgoiadwy mewn iechyd, mae Cymru’n symud ffocws tuag at atal a lles hirdymor i achub ein GIG, gwella iechyd, lleihau anghydraddoldebau a dod â chymunedau yn ôl yn fyw.
Rydym yn helpu i roi’r dyfodol ar y map, gan ddylanwadu ar y Cenhedloedd Unedig a gwledydd ledled y byd i fabwysiadu dulliau hirdymor sy’n canolbwyntio ar genedlaethau’r dyfodol.
Darllenwch fwy am ein heffaith ryngwladol a sut rydym yn rhannu dysgu gyda gwledydd eraill ledled y byd.
Yn Nhorfaen, mae 14 o ysgolion wedi gosod paneli ffotofoltäig solar, gan arbed tua 2,459 tunnell o CO2 a £240,000 mewn costau ynni blynyddol iddynt. Maent hefyd yn defnyddio’r paneli fel offeryn addysgol ac yn rhoi sgiliau llythrennedd eco i’w myfyrwyr sydd eu hangen ar gyfer y dyfodol.
Mae Awel Aman Tawe wedi sefydlu dau o’r cwmnïau cydweithredol ynni adnewyddadwy mwyaf yn y DU, Awel (cwmni cydweithredol ynni gwynt) ac Egni Co (cwmni cydweithredol solar ar y to) sydd wedi helpu i gynhyrchu trydan rhatach a mwy gwyrdd i filoedd o gartrefi ac adeiladau lleol ac wedi helpu i ariannu rhaglenni addysg a chelf ar gyfer y cymunedau lleol.
Mae Ynni Ogwen, cymdeithas budd cymunedol yn Nyffryn Ogwen, yn berchen ar dyrbin micro-hydro ar yr afon leol sy’n cynhyrchu ynni sy’n cael ei werthu’n ôl i’r grid, gyda’r elw yn cael ei ailfuddsoddi yn ôl yn y gymuned ar gyfer prosiectau adnewyddadwy pellach.
Mae tîm Datblygu Celfyddydau Cyngor Bwrdeistref Sirol Caerffili yn cryfhau cysylltiadau cymunedol drwy integreiddio prosiectau celfyddydol i fywyd cyhoeddus. Drwy adrodd straeon rhyng-genhedlaethol, rhannu sgiliau a sesiynau cerddoriaeth mewn cartrefi gofal a chynlluniau prentisiaeth ar gyfer gweithwyr llawrydd lleol, mae eu tîm yn dangos effaith ymgorffori diwylliant a’r celfyddydau yn ein bywydau.
Mae rhaglen Celfyddydau mewn Iechyd Ymddiriedolaeth GIG Prifysgol Felindre yn gweithio gyda byrddau iechyd i gefnogi cleifion a staff drwy ddarparu darpariaeth gelf reolaidd gan gynnwys cyngherddau ysbyty gan Gerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC ar gyfer cleifion cemotherapi, preswylfeydd artistiaid, gweithdai llesiant yn Sain Ffagan a phrosiectau ysgrifennu creadigol ar gyfer cleifion lliniarol i roi cyfleoedd i fynegi eu hunain.
Ysgol Gynradd Garnteg yn un o 14 ysgol yn Nhorfaen i osod paneli solar, gan arbed allyriadau CO2 ac arian a dysgu sgiliau llythrennedd eco i ddisgyblion sydd eu hangen ar gyfer y dyfodol
Cartref Gofal Brodawel yng Nghaerffili yn lleihau unigedd ac yn gwella llesiant trwy sesiynau cerddoriaeth a chelf rhyng-genhedlaeth
Ysgol Bro Banw yn Rhydaman yn mynd i’r afael â thlodi bwyd fel rhan o gynllun ‘Big Bocs Bwyd’ a ysbrydolwyd gan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol
Bannau Brycheiniog wedi harneisio adrodd straeon y dyfodol er mwyn cynnwys cymunedau’n well a meddwl yn hirdymor wrth ddatblygu eu strategaeth, Dyfodol y Bannau
Ali Abdi, trefnydd cymunedol, Citizens Cymru Wales
Mae Synnwyr Bwyd Cymru yn gweithio gydag awdurdodau lleol a ffermwyr ledled Cymru i gael mwy o lysiau ffres, a dyfir yn lleol yn ein hysgolion cynradd. Mae eu prosiect Llysiau Cymru mewn Ysgolion bellach wedi tyfu o Raglen Beilot Cwrcwt yn 2022, i ddarparu 1 miliwn dogn o lysiau organig gan 15 o dyfwyr i fwy na 200 o ysgolion yn 2025.
Mewn cydweithrediad â Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a’r Fro, mae Cyngor Caerdydd a Chyngor Bro Morganwg wedi ymrwymo i wahardd hysbysebu bwydydd sydd wedi’u prosesu’n ormodol ac sy’n uchel mewn braster, halen a siwgr o bob man hysbysebu a marchnata sy’n eiddo cyhoeddus i leihau effeithiau negyddol y bwydydd hyn ar ein hiechyd, ein hamgylchedd a’n cymunedau.
Mae Bwyd Caerdydd yn gweithio gyda ffermwyr a chymunedau i gynyddu faint o fwyd a dyfir yn organig rydyn ni’n ei fwyta trwy eu cynllun peilot Cerdyn Planed Caerdydd. Trwy gerdyn gwerth hyd at £11 yr wythnos, roedd pobl leol yn gallu prynu dewisiadau amgen organig heb gael eu gadael allan o boced, gan gefnogi tyfwyr organig ledled Cymru tra hefyd yn hyrwyddo bwyd iach, cynaliadwy yn amgylcheddol ac yn foesegol ledled y ddinas.
Mae Bannau Brycheiniog wedi defnyddio adrodd straeon y dyfodol i gynnwys cymunedau’n well a meddwl yn y tymor hir wrth ddatblygu eu strategaeth, Dyfodol y Bannau. Mae Bannau Brycheiniog yn defnyddio offer dyfodol i ddod â chymunedau a llunwyr polisi ynghyd i greu gweledigaeth gyffredin ar gyfer y dyfodol, gan gynnwys peiriant teithio amser trochol lle roedd plant ysgol yn dychmygu gorffennol, presennol a dyfodol bwyd, yn creu cynllun gweithredu ac yn cyflwyno eu canfyddiadau i wneuthurwyr penderfyniadau lleol.
Mae Cyngor Casnewydd ar flaen y gad yng Nghymru o ran defnyddio dull Cyllidebu Cyfranogol lle mae pobl leol yn penderfynu sut mae arian cyhoeddus yn cael ei wario. Ym mis Mehefin 2024, cwblhaodd y Cyngor eu chweched broses gyllidebu gyfranogol; dyrannwyd £900k i dros 180 o brosiectau cymunedol a gwirfoddol gyda mwy nag 850 o bobl wedi cymryd rhan yn y pleidleisio.
Mae Cymdeithas Bêl-droed Cymru yn gweithio i ddod y gymdeithas bêl-droed fwyaf cynaliadwy yn y byd gyda’u cynllun cynaliadwyedd a llesiant, ac mae Cyrchfan Parc Cenedlaethol Bluestone wedi alinio ei fusnes â nodau lles Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, gan leihau allyriadau a symud i fodel economi gylchol.
Defnyddiodd Câr-y-Môr, fferm gwymon a physgod cregyn adfywiol gyntaf Cymru sy’n eiddo i’r gymuned, Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol i herio trwydded forol tymor byr ac mae ganddyn nhw bellach drwydded 20 mlynedd i gynhyrchu gwymon Cymreig cynaliadwy a ffermio wystrys a chregyn gleision brodorol oddi ar arfordir Swnt Dewi, lle maen nhw’n monitro effaith y fferm ar yr amgylchedd morol a bioamrywiaeth ynghyd â manteision i’r hinsawdd.
Archwiliwch y mudiad dros newid ledled Cymru lle mae pobl yn defnyddio Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol i wella bywydau ar gyfer nawr a’r dyfodol.
