Nid yw TGAU yng Nghymru’n adlewyrchu anghenion cymdeithas wrth i ni ailadeiladu yn dilyn y pandemig coronafirws – gan adael pobl ifanc yn eu harddegau heb eu paratoi ar gyfer bywyd, medd Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol Cymru.

Mae’r argyfwng presennol wedi dangos yr angen am newid mewn addysg, medd Sophie Howe, sy’n galw ar Lywodraeth Cymru i roi ystyriaeth bellach i ddisodli’r cymwysterau.

Yr haf hwn bydd disgyblion Blwyddyn 11 yn derbyn graddau TGAU wedi eu seilio ar dystiolaeth, yn cynnwys asesiadau athrawon, ar ôl i arholiadau gael eu canslo oherwydd cau ysgolion.

Dywedodd Ms Howe ei bod yn gobeithio y byddai ymagwedd o’r fath yn cael ei hymestyn pan fydd ysgolion yn ailagor, gan ddadlau bod y pandemig wedi darparu cynllun peilot ar gyfer symud i ffwrdd o brofi yn 16 oed.

Mae’r comisiynydd yn ffafrio asesiadau sy’n canolbwyntio ar ddisgyblion, a fydd yn adlewyrchu’r Cwricwlwm newydd ar gyfer Cymru 2022. Mae ei Hadroddiad Cenedlaethau’r Dyfodol diweddar yn galw am “ailfeddwl radical” wrth drafod TGAU.

Mae Cymwysterau Cymru newydd gyhoeddi ei weledigaeth ar gyfer cymwysterau yn y dyfodol, gan adrodd ar gynlluniau i ddiweddaru cynnwys ac asesiad o TGAU i ddiwallu anghenion y dyfodol ac adlewyrchu a chefnogi’r cwricwlwm newydd.

Yn ei ymgynghoriad, awgrymodd Cymwysterau Cymru y bydd yn cyflwyno cymwysterau perthansol-i-waith a symud ysgolion i ffwrdd o’r hyn a elwir ‘teaching to the test’, lle mae gwersi’n ffocysu ar ddisgyblion yn pasio arholiadau.

Mae Ms Howe, yn ei rôl fel un sy’n gwarchod cenedlaethau’r dyfodol rhag gweithrediadau gwleidyddol heddiw, yn awr yn annog Llywodraeth Cymru i adlewyrchu Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn eu hymagwedd tuag at gymwysterau newydd.

“Mae’r system addysg yn paratoi pobl ifanc i sefyll arholiadau. Mae’n rhaid i addysg fynd ymhellach na hynny i’n paratoi ar gyfer bywyd” meddai.

“Mae dysgu pobl ifanc i feddwl yn yr hirdymor, ymroi i atal problemau a chydweithio gydag eraill yn hollbwysig.”

Tra bo’r pandemig wedi dwyn heriau enfawr, dywedodd Ms Howe ei fod hefyd wedi rhoi cyfle i ni ailgloriannu’r modd yr ydym yn dysgu ein plant.

Dywedodd: “Fel canlyniad i’r pandemig, mae ysgolion yn dangos eu bod yn gallu asesu disgyblion mewn dull tecach na phrofi gwybodaeth y gellir ei hailgyfogi mewn dwy awr.

“Mae’r byd yn newid. Hoffwn weld TGAU yn rhoi gwell sgiliau i’n pobl ifanc fel dinasyddion y byd, wedi eu hyfforddi yn y dechnoleg ddiweddaraf.”

Mae’r argyfwng hinsawdd yn effeithio ar waith, cymuned a llesiant, meddai’r comisiynydd – ac mae angen i addysg addasu i’r her yn gyflym.

Ers i’w Hadroddiad Cenedlaethau’r Dyfodol gael ei gyhoeddi ym mis Mawrth mae wedi galw am Incwm Sylfaenol Cyffredinol, wythnos waith pedwar diwrnod ac ar Lywodraeth Cymru i ymrwymo i adferiad gwyrdd yn dilyn COVID-19.

Mewn papur yn amlinellu pum cam i ailosod yr economi, gofynnodd Ms Howe i weinidogion ddangos dewrder gwleidyddol wrth adeiladu’n ôl yn well, gyda mwy o ffocws ar ansawdd bywyd na Chynnyrch Domestig Gros.

Gallai rhoi pwyslais ar addysgu creadigrwydd, cydnerthedd, meddwl a dylunio arloesol, medd y comisiynydd, helpu Cymru i fod yn arweinydd yn y chwyldro carbon isel.

Dywedodd: “Bydd angen i Gymru addysgu mwy o ddarparwyr-gofal, mwy o weithwyr gwyrdd i helpu i gyflawni targedau allyriadau carbon yng Nghymru a’r DU.

“Mae rhoi addysg a chyfle i bobl ddatblygu’r set iawn o sgiliau ar gyfer eu dyfodol yn gwella iechyd, sefyllfa economaidd-gymdeithasol a disgwyliad oes yn sylweddol.

“Mae angen i ni ymateb yn gadarnhaol i’r newidiadau yn ein ffordd o fyw, i sicrhau bod gan bobl y sgiliau cywir ar gyfer ein dyfodol yng Nghymru.”

Canfu Adroddiad Cenedlaethau’r Dyfodol hefyd bod angen mwy o amrywiaeth ar ysgolion yng Nghymru, yn arbennig rôl-fodelau Asiaidd Du a lleiafrifoedd ethnig. Cefnogodd y comisiynydd ddeiseb yn galw ar i hanes Pobl Dduon a ‘POC UK’ gael ei ddysgu yn y Cwricwlwm Cymreig. Gwnaeth ddatganiad ar yr angen i bobl mewn pŵer weithio i ddatgymalu hiliaeth systemig yng Nghymru a gweddill y DU.

Mae effeithiau emosiynol COVID-19 ar gymunedau’n mynd i gael eu teimlo am amser hir i mewn i’r dyfodol, dyweddodd, gan ychwanegu y dylai iechyd meddwl ac addysg llesiant gael blaenoriaeth yng nghyflwyniad y cwricwlwm.

Mae Comisiynydd Plant Cymru wedi cyhoeddi arolwg o bobl ifanc, Coronafeirws a fi, lle gwnaeth llawer nodi’r mwynhad o dreulio amser gyda’r teulu a mwynhau bod yn yr awyr agored yn ystod y cyfnod cyfyngiadau symud, tra’r oedd 16% o ddigyblion oed uwchradd yn teimlo’n drist y ‘rhan fwyaf o’r amser’.

Dywedodd Ms Howe: “Mae addysgu sgiliau hanfodol fel gwaith-tîm, meddwl yn feirniadol, deallusrwydd emosiynol a datrys-problemau’n hollbwysig os yr ydym i feithrin cenhedlaeth o blant sy’n emosiynol gydnerth.

“Dyna’r addysg sydd arnynt ei hangen i helpu i atal cylchoedd o anghydraddoldeb a thrallod gydol oes.”

 

NODIADAU
Yn 2019, cynhyrchodd Cenedlaethau’r Dyfodol Cymru bapur gwyn, Addysg Addas ar gyfer y Dyfodol gyda’r Athro Calvin Jones o Ysgol Fusnes Caerdydd a ganfu nad oedd TGAU “bellach yn addas at y diben” ac roedd ein “hobsesiwn” gydag arholiadau’n methu rhoi’r sgiliau cywir i bobl ifanc, yr oedd eu hangen arnynt ar gyfer y dyfodol.

Galwodd am adolygu disgyblaethau o blaid addysgu cyfannol, traws-gwricwlwm, gan ddod i’r casgliad y byddai angen i’r cwricwlwm newydd gynyddu nifer y staff yn sylweddol, gan ychwanegu nad yw athrawon wedi’u hyfforddi’n ddigonol i gyflawni’r hyn sydd ei angen.

Mae Adroddiad Cenedlaethau’r Dyfodol yn enwi gwledydd yn cynnwys Awstralia fel modelau o arfer da, lle disgrifir y cwricwlwm newydd fel un sy’n ‘Barod ar gyfer byd sydd eto i’w ddychmygu’ ac sy’n ceisio rhoi i ddisgyblion y galluoedd y bydd arnynt eu hangen yn y gweithle.

Mae Senedd Ieuenctid Cymru wedi gofyn ar i sgiliau bywyd gael eu dysgu fel gwers benodedig a ddylid ei chynnwys mewn pynciau erall fel rhan o’r cwricwlwm.

Mae gwledydd â’u systemau addysg yn arwain y byd megis y Ffindir, Singapore, Hong Kong a Japan wedi diwygio eu dulliau asesu, i ffwrdd o safoni, ac wedi canolbwyntio ar rymuso dysgwyr i gynnal eu dysgu eu hunain.

Canfu Comisiynydd Plant Cymru hefyd bod pobl ifanc 11-18 mlwydd oed yn awyddus i ddysgu am sgiliau bywyd yn yr ysgol.

 

Ymholiadau’r cyfryngau i Claire Rees ar clairefrees@gmail.com neu 07815 291140