Sophie Howe, Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol Cymru: “Mewn cyllidebau cynharaf a chyfredol mae gwariant Llywodraeth Cymru wedi bod yn rhyw 1% ar ddatgarboneiddio sydd ymhell o fod yn ddigon i ariannu’r heriau a gyflwynir gan argyfwng hinsawdd.

“Yn gynharach eleni cyhoeddodd Llywodraeth Cymru gynllun Cymru Garbon Isel sy’n cynnwys 100 polisi a chynigion ar gyfer datgarboneiddio ond dim manylion am y modd y bydd y polisïau uchelgeisiol hyn yn cael eu hariannu. Mae’r papur hwn yn nodi ble, yn fy marn, y gallai’r Llywodraeth  ddyrannu cyllid i’n rhoi ar y llwybr iawn i gyrraedd y targedau a osodwyd, ac mae angen i ni fod yn agored gyda’r cyhoedd ynghylch faint fydd hyn yn ei gostio.

“Mae angen ymrwymiad traws-lywodraethol yn awr; golyga hyn y bydd angen i’r Gweinidog yr Economi a Thrafnidiaeth wario’n wahanol. Bydd angen i’r Gweinidog Tai a Llywodraeth Leol ddyrannu arian yn wahanol a bydd angen i ni i gyd fel unigolion newid y ffordd yr ydym yn byw a gweithio, a chwarae ein rhan yn y dasg o newid ymddygiadau i leihau ein hallyriadau carbon tra hefyd yn cynorthwyo cyfleoedd cyflogaeth cynaliadwy, gwella ein hiechyd, adfywio ein cymunedau a’n heconomïau lleol.

“Mae’r buddsoddiad mewn trafnidiaeth gyhoeddus ledled Cymru wedi gostwng dros y degawd diwethaf. Petaem yn gwyrdroi hyn a darparu trafnidiaeth gyhoeddus well, a rhatach, byddai pobl yn dod allan o’u ceir; mae pobl yn byw mewn tlodi tanwydd sydd nid yn unig yn ddrwg i’w hiechyd ond hefyd i’r amgylchedd, felly mae arnom angen rhaglen ôl-osod fawr i wneud ein cartrefi’n effeithlon o ran ynni.

“Mae gennym i gyd gyfrifoldeb moesol i weithredu nawr ar gyfer cenedlaethau’n dyfodol.”

Man cychwyn yw’r adroddiad hwn ar gyfer y llywodraeth, arbenigwyr ac unigolion i drafod man hirdymor lle rwyf wedi nodi deg maes lle mae angen blaenoriaethu buddsoddi ar unwaith er mwyn dechrau mynd i’r afael â’r argyfwng hinsawdd.

Mae’r cynllun deg-pwynt yn ffocysu ar y meysydd canlynol:

Trafnidiaeth – £240 miliwn yn y gyllideb nesaf (2020-21) – mwy o fuddsoddiad mewn teithio llesol, trafnidiaeth gyhoeddus a seilwaith cerbydau trydan.

Tai & Adeiladau –  £330 miliwn yn y gyllideb nesaf (2020-21) mwy o fuddsoddiad mewn rhaglen genedlaethol ôl-osod tai – a fydd yn ffocysu i ddechrau ar gartrefi sy’n  byw mewn tlodi tanwydd a’r rhai sydd mewn perchnogaeth gyhoeddus a allai gostio i fyny at £1 biliwn. Ynni Adnewyddadwy –  £200 miliwn yn y gyllideb nesaf (2020-21) – amcangyfrifir gan yr IWA bod angen rhyw £30 biliwn o fuddsoddiad dros gyfnod o 15 mlynedd i ddatblygu system ynni a fydd yn galluogi Cymru i ddod yn gwbl hunangynhaliol mewn trydan adnewyddadwy erbyn 2035.

Defnydd Tir a datrysiadau seiliedig ar natur – £221 miliwn yn y gyllideb nesaf (2020-21) – cynnydd radical mewn gorchudd coed dros y ddau ddegawd nesaf – sy’n gofyn am £16 miliwn y flwyddyn dros y 10 mlynedd nesaf. Cynorthwyo mabwysiadu arferion amaethyddol carbon isel ac ail feddwl am arfer defnydd tir – mae £300 miliwn y flwyddyn ar hyn o bryd yn cael ei ddarparu i gynorthwyo amaethyddiaeth a datblygu gwledig.

Ysgogiadau eraill – Sicrhau bod datgarboneiddio’n egwyddor allweddol sy’n sbarduno penderfyniadau o fewn cynllunio, contractau caffael y sector cyhoeddus a chronfeydd pensiwn buddsoddiadau wedi eu cynorthwyo gan raglen i hyfforddi sector cyhoeddus carbon-lythrennog.