Rwy’n falch o fod yn cyhoeddi Adroddiad Cenedlaethau’r Dyfodol cyntaf.

Mae’r adroddiad yn dadansoddi cynnydd pob corff cyhoeddus, yn cynnwys Llywodraeth Cymru, yn eu gweithrediad o Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) ers iddi ddod i rym yn 2015.

Mae cyhoeddi’r adroddiad erbyn Mai 5 yn ofyniad statudol, ond rwyf wedi ysgrifennu at bob un o’r cyrff cyhoeddus yn cynnwys Llywodraeth Cymru i ddweud wrthynt fy mod yn deall bod y rhain yn amseroedd heriol a’u bod o dan gryn bwysau oherwydd COVID-19.

Deallaf y bydd oedi cyn i mi dderbyn ymatebion i’r adroddiad tra bydd Cymru’n ffocysu ar ymdopi â phandemig byd-eang. Bydd lansiad mwy ffurfiol o’r adroddiad yn dilyn, yn amodol ar asesiad o’r sefyllfa parthed COVID-19.

Yn y cyfamser, rwy’n annog Llywodraeth Cymru a chyrff cyhoeddus i ddefnyddio Adroddiad Cenedlaethau’r Dyfodol wrth i ni weithio tuag at gynllun adfer yn y pen draw i Gymru.

Mae’r byd wedi newid a chredaf y gall cymdeithas yng Nghymru gael ei hail-lunio’n sylweddol er gwell.

Mae ein gwasanaeth iechyd o dan bwysau enfawr, mae’r economi’n wynebu heriau nas gwelwyd eu tebyg a chartrefi ledled y wlad yn teimlo straen ariannol ac emosiynol enfawr.

Wrth i ni ddelio â’r argyfwng presennol, rhaid i ni feddwl yn yr hirdymor. Cyflwynir i ni gyfle i greu newid. Gydag ymagwedd flaengar a chynhwysol, gallwn adeiladu Cymru a fydd o fudd i bawb, yn cynnwys y rhai mwyaf agored i niwed.

Mae angen ymateb holistig i COVID-19 ac un sy’n ffocysu ar lesiant pobl a’r blaned fel y gallwn ddiogelu’r dyfodol yn awr, a dysgu o gamgymeriadau blaenorol. 

Rwy’n galw am sefydlu Gweinidogaeth Posibiliadau o fewn Llywodraeth Cymru, gan ddwyn at ei gilydd y disgleiriaf a’r gorau o lywodraeth leol, y sector preifat, y sector gwirfoddol a diwydiant i ddatblygu syniadau ac ymagweddau newydd. Byddent yn gweithio’n fanwl ar faterion hollbwysig, megis, sut rydyn ni’n goresyn effeithiau’r pandemig.

Mae’r adroddiad hefyd yn rhestru’r posibiliadau ar gyfer y GIG yn y blynyddoedd i ddod yn dilyn yr argyfwng hwn, gyda datblygiad System Les Genedlaethol i wella iechyd y genedl a lleihau’r galw ar wasanaethau drwy roi pwyslais ar gadw pobl yn iach. 

Rwy’n deall bod yr adroddiad yn ei fformat presennol yn anodd ei dreulio. Mae’r adroddiad wedi’i gynhyrchu mewn amgylchiadau anodd, heb ei lansio’n ffurfiol. Dros yr wythnosau a’r misoedd sy’n dod, byddaf yn ehangu ar ganfyddiadau ac argymhellion pellach, yn ogystal â chynhyrchu crynodebau gweithredol ar gyfer pob pennod, a fersiynau mwy hygyrch i’w defnyddio’n fwy eang.

Mae’r argyfwng presennol wedi datguddio diffygion yn y system, ac mae gennym y cyfle yn awr i wneud iawn am y methiannau hynny yn y misoedd a’r blynyddoedd sy’n dod. 

Rydyn ni ar groesffordd. Gallwn naill ai fynd yn ôl i’r hen ddulliau o wneud pethau, gyda’r hen broblemau’n dal i niweidio’n cymunedau mwyaf anghennus, neu gallwn newid i bethau gwell er lles pob un.

Bydd rhoi’r newid hwnnw ar waith yn gofyn am ddewrder gwleidyddol.

Rydyn ni wedi gweld cymdeithas ar ei gorau ers i’r pandemig fwrw Cymru, gyda chymunedau’n dod at ei gilydd mewn ffordd nad oes neb sy’n fyw heddiw’n ei gofio. 

Fe fydd yna heriau. Ond mae gennym gyfleoedd, hefyd – a dylem eu defnyddio: o gynnal y lleihad mewn allyriadau carbon a llygredd aer i werthuso gwirfoddolwyr sy’n gweithio’n galed, gan fanteisio ar y brwdfrydedd newydd hwn i helpu eraill a meithrin a datblygu’r ysbryd cymunedol sydd wedi ymddangos yn y ystod yr argyfwng hwn. 

Mae gennym y cyfle i adeiladu ar yr hyn a ddysgwyd gennym, i weithredu nawr a chreu’r Gymru sydd Arnom ei Hangen ar gyfer y dyfodol.

 

 

 

 

NODIADAU

Mae Adroddiad Cenedlaethau’r Dyfodol, a gynhyrchir unwaith mewn pum mlynedd, yn cwmpasu’r saith Nod Llesiant Cenedlaethol – Cymru lewyrchus, gydnerth, fwy cyfartal, iachach ac sy’n gyfrifol ar lefel byd-eang, a Chymru o gymunedau cydlynus, â diwylliant bywiog lle mae’r Gymraeg yn ffynnu. 

Mae’r adroddiad yn seiliedig ar waith monitro ac asesu’r comisiynydd a mewnwelediad dros 5,000 o bobl a sefydliadau o Gymru, y DU a thu hwnt.

Yr hyn a ystyrir gan y Comisiynydd fel y pethau mwyaf arwyddocaol yw’r argymhellion, y dylid eu cyflawni yn ystod y pum mlynedd nesaf i helpu Cymru i wireddu’r nodau llesiant. 

Mae’r adroddiad hefyd yn cynnwys nifer o ‘Syniadau Arloesol’ am y modd y gallai Cymru newid er gwell, a ddetholwyd o blith yr enghreifftiau gorau o Gymru ac o’r byd drwyddi draw. 

Ymholiadau’r cyfryngau:  Claire Rees ar / 07815 291140.