Yn ystod Pythefnos Masnach Deg, cawsom ni, disgyblion chweched dosbarth Llanfyllin, wasanaeth Masnach Deg wedi’i gynnal gan Ffion Storer Jones o CFFI Maldwyn a Nimrod Wambette; ffermwr coffi o Uganda.

Nimrod Wambette a disgyblion Ysgol Uwchradd Llanfyllin
Nimrod Wambette a disgyblion Ysgol Uwchradd Llanfyllin

Roedd yn wasanaeth hynod ddiddorol i mi yn bersonol gan nad oeddwn wedi deall yn iawn beth mae Masnach Deg wir yn wneud. Yn ogystal â thalu’r ffermwyr pris mwy teg am eu gwaith, mi ddysgais am y premiwm Masnach Deg, sef swm ychwanegol o arian sy’n mynd i gymunedau’r ffermwyr, ac sy’n gallu ariannu nwyddau hanfodol e.e.. rhwydi mosgito neu offer ysgol.

Mae’r effaith cyfunol rhain yn medru cynyddu cyfradd addysg gwlad, a chynyddu disgwyliad oes – datblygiadau gwych nad oeddwn wedi sylweddoli oedd yn medru bod yn ganlyniad o brynu nwyddau Masnach Deg. Dysgais fod dim budd o brynu coffi rhad. Mi wnaeth Ffion esbonio mewn ffordd syml: “Dydi ddim byd byth yn rhad. Os ydych yn prynu rhywbeth o dan y pris mae o werth, mae rhywun rhywle, o hyd am ddioddef. Yn aml iawn, y ffermwr sydd.”

Ar ôl y gwasanaeth, cawson gyfarfod Senedd Myfyrwyr yr Ysgol, efo Ffion, Nimrod ac Elen, sydd yn gweithio i Gomisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol Cymru.  Mae’r ddeddf yn ceisio sicrhau cynaliadwyedd ar gyfer cenhedloedd y dyfodol. Roedd y profiad o gael sgwrsio gyda tri pherson o dri gwahanol faes mor ddiddorol am sawl rheswm. Roedd pob un yn bositif iawn yn clywed ein syniadau ni, ac yn ein sbarduno i eisiau creu mwy o newid. Ond i fi, y peth mwyaf diddorol oedd y ddealltwriaeth o sut mae nid dim ond un peth yw Masnach Deg neu Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol. Dysgais sut mae unrhyw ymgyrch i ymwneud a dynoliaeth neu’r amgylchedd wedi ei glynu at ei gilydd.

Er enghraifft, dysgais fod ceisio gwella’r amgylchedd drwy leihau llygredd, o unrhyw fath; plastig, nwy a.y.b.. yn medru helpu ffermwyr ar draws y byd drwy leihau tywydd eithafol a chymysglyd, sydd yn medru dinistrio eu cnydau. Ac wrth gwrs, mae gwella’r amgylchedd yn rhan bwysig o waith Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol hefyd, fel y mae siopa yn gynaliadwy drwy ddewis eitemau Masnach Deg neu leol er enghraifft. Credaf pe bai mwy o bobl yn deall y cysylltiadau yma, mi fase’n eu cymell i geisio gwneud mwy, gan y byddent yn gweld bod gweithredoedd bach yn medru cael ardrawiad mawr.

Cawsom ein hysbrydoli i ddechrau creu newid, a siaradom am sawl ffordd posib o wneud hynny, fel ceisio cael dim ond bananas Masnach Deg yng nghantîn yr ysgol, neu ostwng swm o blastig un-defnydd rydym yn eu defnyddio. Ers hynny, mae clwb eco’r ysgol wedi llwyddo i greu’r nod o gael dim poteli plastig un-defnydd yn yr ysgol. Rydym hefyd yn bwriadu ymchwilio i nifer y bwydydd Masnach Deg yn ein hysgol a cheisio cynyddu hyn.

Roedd cael Nimrod yn ein hysgol yn rhan hollbwysig o’r datblygiadau a dealltwriaeth yma. Nad oes dim byd mor effeithiol a chael clywed profiad llaw-cyntaf, ac yn well, cael sgwrsio a’r unigolyn, i hybu newid a datblygiad. Roedd gweld effaith cwrdd â Nimrod ar y Senedd Ysgol wedi ysgogi syniad diddorol rhyngom ni i geisio gwella cysylltiad rhwng ein hysgol a rai yn Uganda, trwy dechnoleg fel Skype, neu lythyron, ac yn y pen draw, hyd yn oed trip i Uganda ar gyfer disgyblion y chweched dosbarth.

Dwi’n holl gefnogol o’r syniad, meddyliaf y bysa’n brofiad anhygoel a bythgofiadwy – ond rhywbeth i’r dyfodol yw hynny. Am nawr, rydym yn mynd i geisio lledaenu’r neges am beth a ddysgom trwy ein hysgol, gyda gwasanaethau, cyflwyniadau a’r syniadau uchod.