Mae adroddiad newydd a gyhoeddir heddiw gan Gomisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol Cymru, Sophie Howe, yn dangos sut y gallai Cymru drawsnewid ei system drafnidiaeth drwy fuddsoddi mewn trafnidiaeth gyhoeddus, teithio llesol a sicrhau cyflawni pob cam o Fetro De Cymru gyda’r £1.4 biliwn a glustnodwyd ar hyn o bryd ar gyfer Llwybr Du yr M4.

Mae adroddiad newydd a gyhoeddir heddiw gan Gomisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol Cymru, Sophie Howe, yn dangos sut y gallai Cymru drawsnewid ei system drafnidiaeth drwy fuddsoddi mewn trafnidiaeth gyhoeddus, teithio llesol a sicrhau cyflawni pob cam o Fetro De Cymru gyda’r £1.4 biliwn a glustnodwyd ar hyn o bryd ar gyfer Llwybr Du yr M4.

Mae ‘Trafnidiaeth addas ar gyfer Cenedlaethau’r Dyfodol’ a ysgrifennwyd mewn partneriaeth â’r Ganolfan dros Drafnidiaeth a Chymdeithas (CTS), Prifysgol Gorllewin Lloegr, Sustrans a’r Sefydliad Economeg Newydd, yn dangos sut y gallai system drafnidiaeth gynaliadwy gael ei chynllunio ar gyfer unrhyw ran o Gymru, a chynigir enghreifftiau ymarferol hefyd.

Meddai Sophie Howe, Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol Cymru:

“Mae’n rhaid i Gymru ddewis. Rhaid iddi ddewis gwario £1.4 biliwn ar adeiladu darn 14 milltir o hyd o draffordd, neu ddewis buddsoddi mewn isadeiledd trafnidiaeth gynaliadwy amgen sy’n gymwys ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol, y gall Cymru a’r byd fod yn falch ohono.

“Rhaid i obsesiwn Llywodraeth Cymru gyda thaclo problemau trafnidiaeth yr 21ain ganrif gydag atebion o’r 20fed ganrif ddod i ben. Mae’r Llwybr Du’n methu ag ystyried tueddiadau’r dyfodol, ac nid yw’n adlewyrchu uchelgais na bwriad Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol.

“Rydym ni’n cynnig pecyn o atebion trafnidiaeth integredig fel dewis amgen i deithio mewn car, er mwyn helpu i ddatrys tagfeydd o gwmpas Casnewydd, ond mae’n gynllun y gellir ei weithredu yn unrhyw ran o Gymru, er mwyn gwneud cyfraniad gwell i nodau llesiant Cymru. Rydym ni’n amlinellu 3 syniad astudiaeth achos ar ffurf cynlluniau trafnidiaeth gyhoeddus i gyd-fynd â Metro De Cymru, a fydd yn costio tua £460 miliwn. Gallai hynny gyd-fynd â mesurau teithio llesol ychwanegol (yn y 3 awdurdod lleol) ar gost o £118m.

“Cyfanswm cost ein pecyn ni fyddai tua £578m, gan gyflenwi system drafnidiaeth gyhoeddus ac isadeiledd teithio llesol integredig i gyd-fynd â chamau 2 a 3 arfaethedig y Metro, a hynny am gyfran fechan iawn o’r buddsoddiad arfaethedig o £1.4 biliwn ar y Llwybr Du.

“Dengys ein canfyddiadau fod Metro De Cymru, o’i wireddu’n llawn, yn cynrychioli sylfaen ragorol ar gyfer datblygu system drafnidiaeth integredig, ddeniadol, hygyrch a realistig ehangach yn Ne Cymru.

“Mae’r Ymchwiliad Cyhoeddus wedi canolbwyntio’n gul ar atebion ym maes trafnidiaeth ar yr heol, heb ystyried unrhyw opsiynau amgen. Mae ein hadroddiad ni’n tynnu sylw at dystiolaeth ynglŷn â’r ffaith nad yw adeiladu ffyrdd yn datrys problem tagfeydd, ac y bydd yn arwain at fethu â lleihau allyriadau carbon yng Nghymru, a methu targedau’r Llywodraeth ei hun, sef lleihad o 80% erbyn 2050.

“Mae’r adroddiad yn tynnu sylw at y ffaith fod cyfres o lywodraethau, ynghyd â’r cyrff sy’n eu cynghori, wedi’i chael hi’n gyfleus i anghofio neu wadu, dro ar ôl tro,  fod ffyrdd newydd yn cynhyrchu mwy o drafnidiaeth yn annibynnol ar unrhyw newidiadau sy’n deillio o dwf mewn poblogaeth neu’r economi – er gwaetha corff mawr a chyson o dystiolaeth i’r gwrthwyneb.

“Os ydym ni’n dewis gwario swm mor enfawr o arian cyhoeddus ar brosiect, rhaid i ni fod yn sicr y bydd yr arian yr ydym ni’n ei fenthyca’n mynd i gyfrannu’n gadarnhaol i lesiant cymdeithasol, amgylcheddol, economaidd a diwylliannol cenedlaethau’r dyfodol. Dydw i ddim wedi fy modloni fod Llywodraeth Cymru nac eraill wedi gallu darparu tystiolaeth o’r fath.

“Mae canfyddiadau’r adroddiad hwn yn amlwg yn cyfiawnhau achos rhesymol i adolygu ac ailystyried cynnig Llywodraeth Cymru ar gyfer Llwybr Du yr M4.”

Trosolwg o ganfyddiadau ac argymhellion:

  •  Mae cyfyngiadau’n bodoli ar y modelu a wnaed gan Lywodraeth Cymru
  •  Byddai’r Llwybr Du’n gwaethygu llawer o’r heriau cymdeithasol ac amgylcheddol sy’n wynebu Cymru
  • Mae’r Llwybr Du yn wan o ran y meini prawf a amlinellir yn Neddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol

Stadegau:

  • Bydd adeiladu’r Llwybr Du’n arwain at allyrru 500,000+ o dunelli o garbon deuocsid cymarebol, na fydd yn cael ei dynnu o’r amgylchedd tan o leiaf 2072
  • Doedd 24% o gartrefi Cymru ddim yn berchen ar gar yn 2011/12
  • Byddai ymestyn y rhaglen fuddsoddi mewn Teithio Llesol allan i holl Ranbarth Prifddinas Caerdydd yn costio tua £290 miliwn, ond byddai’n arwain at fanteision economaidd o £2.5 biliwn dros 20 mlynedd, gan ddarparu cynnydd o 19% ac 82% o deithiau cerdded a seiclo yn eu tro.
  • Gellid darparu cynnydd tebyg ledled Cymru gyfan dry fuddsoddi £600m, gan ddarparu budd gwerth £5 biliwn dros 20 mlynedd.

 

Adroddiadau ein partneriaid

UWE
Alternative transport scenarios for South East Wales: Building for a sustainable transport future

NEF
Alternative transport options for South Wales

Sustrans
Investing in active travel in South East Wales
Policy context for investment in active travel in South Wales