Mae strategaeth cyllideb Llywodraeth Cymru a’r broses benderfynu’n rhan sylfaenol o sbarduno newid ar draws gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru wrth iddi fframio cyfran arwyddocaol o benderfyniadau gan gyrff cyhoeddus.

Mae’r Comisiynydd wedi cynghori ac wedi cytuno ar ddiffiniad o atal gydag Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid, Mark Drakeford AC.

Tra bydd yn cymryd peth amser i hyn gael ei ddeall ar draws y Llywodraeth, mae’r Comisiynydd yn disgwyl gweld sut mae’n trwytho penderfyniadau gwariant ac rydyn ni’n falch i weld peth dadansoddiad yn y gyllideb eleni.

Mae’r gyllideb wedi ei strwythuro mewn dull mwy integredig sy’n adlewyrchu mewn dull cadarnhaol strwythur adroddiad blynyddol Ffyniant i Bawb a gyhoeddwyd yn ddiweddar ac sy’n adlewyrchu’r gofyniad o dan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol i ddatblgu a chyflwyno polisi mewn dull integredig.

Bydd y Comisiynydd yn defnyddio’i phwerau i graffu ar y gyllideb ddrafft, gan roi ystyriaeth arbennig i’r pwyntiau allweddol yn y gyllideb yn gyffredinol ac yn dadansoddi’n fwy manwl nifer o themâu ac amcanion llesiant”:

  • Iechyd meddwl, mewn perthynas â “Hyrwyddo iechyd da a llesiant i bawb”.
  • Datgarboneiddio, mewn perthynas â ‘Sbarduno twf cynaliadwy a brwydro yn erbyn y newid yn yr hinsawdd”
  • Gofal cymdeithasol, mewn perthynas â ‘Chyflawni gwasanaethau iechyd a gofal o ansawdd da sy’n addas ar gyfer y dyfodol”.

Diffiniad o atal

Diffiniad o atal y cytunwyd arno rhyngom ni a Llywodraeth Cymru.

Atal yw gweithio mewn partneriaeth i gyd-gynhyrchu’r canlyniadau gorau posibl, drwy ddefnyddio’r cryfderau a’r asedau sydd gan bobl a lleoedd i’w cyfrannu. Drwy eu torri i lawr i bedair lefel, gall pob

lefel leihau’r galw am y nesaf:

Atal Sylfaenol – Adeiladu cydnerthedd – creu’r amodau lle nad yw problemau’n codi yn y dyfodol. Ymagwedd gyffredinol.

  • Atal Eilaidd – targedu gweithredu at feysydd lle mae risg uchel y bydd problemau’n digwydd. Ymagwedd wedi ei thargedu, sy’n uno egwyddorion cyffredinoliaeth flaengar.
  • Atal trydyddol – ymyrryd pan fydd problem wedi digwydd i’w hatal rhag gwaethygu a’i hatal rhag digwydd eto yn y dyfodol. Ymagwedd ymyrryd.
  • Gwariant aciwt – Gwariant sy’n gweithredu i reoli effaith sefyllfa negyddol iawn sy’n gwneud dim ond ychydig neu ddim i atal problemau rhag digwydd yn y dyfodol. Ymagwedd adfero

*cyffredinoliaeth flaengar yw penderfyniad i ddarparu cymorth i bawb, gan roi i bawb a phopeth lais a diddordeb personol, ond sy’n cydnabod y bydd angen mwy o gymorth ar y bobl neu’r ardaloedd hynny sydd mewn mwy o angen.

Pwyllgor Cyllid Tachwedd  2017

Mae’r dystiolaeth a roddwyd gan y Comisiynydd i Bwyllgor Cyllid Cynulliad Cenedlaethol Cymru ar gyfer  Tachwedd 2017 yn pwysleisio’r angen am symudiad pendant tuag at ymagweddau ataliol, gwell integreiddio ar draws polisi, ac i benderfyniadau’r Llywodraeth (megis yr M4) gael eu fframio yn yr hirdymor.

Arweiniodd ei thystiolaeth i’r Pwyllgor Cyllid at dri argymhelliad o’r naw i gael eu cyfrif fel rhai perthnasol i’r Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol:

Argymhelliad 7. Mae’r Pwyllgor yn ailadrodd yr argymhelliad a wnaed ganddo mewn perthynas â chyllideb ddrafft 2017-2018 y dylai’r Llywodraeth ddangos mwy o aliniad rhwng ei chyllidebau drafft, y nodau llesiant â’r pum dull o weithio. Dylai cyllidebau drafft y dyfodol ddangos hefyd sut y bydd dosraniad cyllid yn cyflawni’r blaenoriaethau a amlinellwyd yn eu strategaeth genedlaethol, ar hyn o bryd, Ffyniant i Bawb.

Argymhelliad 8. Mae’r Pwyllgor yn argymell y dylai’r asesiad effaith strategol integredig a ddarparwyd ochr yn ochr â chyllidebau’r dyfodol drafft roi eglurhad clir ar sut y  gwnaethpwyd penderfyniadau.

Argymhelliad 9. Mae’r Pwyllgor yn argymell bod Ysgrifennydd y Cabinet yn ystyried yr awgrym  bod gan Gomisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol Cymru rôl mewn asesu i ba raddau y mae effaith cyllideb y Llywodraeth yn cynorthwyo’r nodau llesiant, yn y tymor byr a’r hirdymor.