Cwestiynau a Ofynnir yn Aml

  • Question

    Pwy yw’r Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol presennol?

    Answer

    Sophie Howe yw’r Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol presennol (“Y Comisiynydd|”). Hi yw’r person cyntaf i ymgymryd â’r rôl a grëwyd gan y Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015. Cafodd ei phenodi gan grŵp trawsbleidiol o Gynulliad Cenedlaethol Cymru a chychwynnodd ar ei swydd yn Ebrill 2016. Gallwch ddarganfod mwy amdani yma.

  • Question

    Beth yw gweledigaeth y Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol?

    Answer

    Mae’r Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn gosod mewn cyfraith weledigaeth ar gyfer llesiant yng Nghymru. Mae’n cyflwyno pedwar piler llesiant (amgylcheddol, cymdeithasol, diwylliannol ac economaidd) sydd, gyda’i gilydd, yn paentio darlun holistig o lesiant yng Nghymru.

    I ddarparu manylion pellach am weledigaeth llesiant yng Nghymru, mae’r ddeddf hefyd yn cyflwyno’r saith nod llesiant sy’n fframio’r elfen gymdeithasol, economaidd, ddiwylliannol ac amgylcheddol. Mae’r Ddeddf yn cynnwys disgrifiad manwl o bob un o’r nodau a dylid ystyried y nodau ar wahân. Mae’r diffiniad ohonynt yn rhan o’r gyfraith ac ni ellir ei newid.

  • Question

    Y 5 dull o weithio

    Answer

    I sicrhau bod gan gyrff cyhoeddus well prosesau a’u bod yn meddwl yn wahanol wrth wneud penderfyniadau, mae’r Ddeddf hefyd yn nodi pum dull o weithio, sy’n rhan o’r egwyddor datblygu cynaliadwy (Cwestiwn 4 – rôl y Comisiynydd). Mae’r dulliau hyn o weithio wedi eu nodi yn Adran 5(2) o’r gyfraith:

    • Ymgyfraniad– Pwysigrwydd ennyn ymgyfraniad pobl â diddordeb wrth gyflawni’r nodau llesiant a sicrhau bod y bobl hynny’n adlewyrchu amrywiaeth yr ardal a wasanaethir gan y corff.
    • Hirdymor – Pwysigrwydd creu cydbwysedd rhwng anghenion tymor byr a’r angen hefyd i warchod y gallu i gwrdd ag anghenion hirdymor.
    • Atal – Sut y gall gweithredu i atal problemau rhag digwydd neu waethygu helpu cyrff cyhoeddus i gyflawni eu hamcanion.
    • Integreiddio – Ystyried sut fedrai amcanion llesiant y corff cyhoeddus effeithio ar bob un o’r nodau llesiant, ar eu hamcanion eraill, ac ar amcanion cyrff cyhoeddus eraill.
    • Cydweithio  – Cydweithio gydag unrhyw berson arall (neu wahanol rannau o’r corff ei hunan) a fedrai helpu’r corff i gyflawni ei amcanion llesiant.

    Mae’r dulliau hyn o weithio’n rhan bwysig o’r gyfraith a gall eu mabwysiadu helpu cyrff cyhoeddus i newid eu hymddygiad a gwella llesiant cenedlaethau’r presennol a’r dyfodol yng Nghymru.

  • Question

    Beth yw rôl Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol?

    Answer

    Prif rôl y  Comisiynydd yw helpu cyrff cyhoeddus i newid eu hymddygiad a dilyn y gofynion newydd yn y ddeddfwriaeth i wella llesiant cymdeithasol, economaidd, amgylcheddol a diwylliannol pobl Cymru.

    Rôl y Comisiynydd, fel y nodwyd yn y ddeddf, yw hybu’r egwyddor datblygu cynaliadwy (sy’n datgan y dylai cyrff cyhoeddus geisio sicrhau bod anghenion cenedlaethau presennol yn cael eu diwallu heb gyfaddawdu gallu cenedlaethau’r dyfodol i gyflawni eu hanghenion hwythau). Rhaid iddi weithredu fel gwarcheidwad anghenion cenedlaethau’r dyfodol a helpu cyrff cyhoeddus i feddwl yn yr hirdymor. Caiff hyn ei nodi yn Rhan 3, Adran 17  o Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol.

    I wneud hyn, gall roi cyngor i’r cyrff cyhoeddus sy’n ddarostyngedig i’r gyfraith (gweler Cwestiwn 6 – cyrff cyhoeddus a restrir yn y Ddeddf), Archwilydd Cyffredinol Cymru (sy’n gorfod cynnal o leiaf un archwiliad fesul cylch 5 mlynedd ar y modd y mae pob corff cyhoeddus wedi gweithredu yn unol â’r egwyddor datblygu cynaliadwy), grwpiau o gyrff cyhoeddus a elwir yn Fyrddau Gwasanaethau Cyhoeddus (gweler Cwestiwn 7 – byrddau gwasanaethau cyhoeddus) neu unrhyw berson arall a fedr gyfrannu tuag at y saith nod llesiant (gweler Cwestiwn  2 – gweledigaeth y Ddeddf) neu helpu i wella llesiant yng Nghymru (gweler cwestiwn 5 – pwerau’r Comisiynydd).

    Mae’r Ddeddf yn berthnasol i gyrff cyhoeddus penodol (gweler Cwestiwn 6) ac mae’n rhaid i’r Comisiynydd fonitro ac asesu i ba raddau y mae cyrff cyhoeddus yn cyflawni eu hamcanion penodol (cyfeirir at y rhain fel “amcanion llesiant”).

  • Question

    Pa bwerau sydd gan y Comisiynydd?

    Answer

    Rhaid i’r Comisiynydd hyrwyddo’r egwyddor datblygu cynaliadwy (heb gyfaddawdu gallu cenedlaethau’r dyfodol i ddiwallu eu hanghenion hwythau, a ddangosir drwy ddefnyddio’r pum dull o weithio yng Nghwestiwn 3); gweithredu fel gwarcheidwad cenedlaethau’r dyfodol ac annog cyrff cyhoeddus i feddwl am effaith hirdymor eu penderfyniadau. I wneud hyn mae’r gyfraith yn caniatáu i’r Comisiynydd:

    • Roi cyngor a chymorth i gorff cyhoeddus;
    • Roi cyngor i Archwilydd Cyffredinol Cymru ar yr egwyddor datblygu cynaliadwy;
    • Roi cyngor neu gymorth i fwrdd gwasanaethau cyhoeddus mewn perthynas â pharatoad ei gynllun llesiant lleol;
    • Roi cyngor neu gymorth i unrhyw berson arall a ystyrir gan y Comisiynydd fel un sy’n cymryd camau (neu’n dymuno cymryd camau) a allai gyfrannu at gyflawniad y nodau llesiant;
    • Annog arfer gorau ymhlith cyrff cyhoeddus wrth gymryd camau i gyflawni eu hamcanion llesiant yn unol â’r egwyddor datblygu cynaliadwy.
    • Hybu ymwybyddiaeth ymhlith cyrff cyhoeddus o’r angen i gymryd camau i gyflawni eu hamcanion llesiant yn unol â’r egwyddor datblygu cynaliadwy;
    • Annog cyrff cyhoeddus i weithio gyda’i gilydd a gyda phersonau eraill os byddai hyn yn eu helpu i gyflawni eu hamcanion llesiant;
    • Chwilio am gyngor y panel ymgynghorol mewn perthynas â gweithredu unrhyw rai o swyddogaethau’r Comisiynydd.

    Gall y Comisiynydd hefyd ymgymryd ag ymchwil i asesu i ba raddau mae’r nodau llesiant a’r dangosyddion cenedlaethol yn cyd-fynd â’r egwyddor datblygu cynaliadwy, yn ogystal ag i ba raddau mae’r egwyddor datblygu cynaliadwy’n cael ei ystyried yn y dangosyddion a nodir gan Lywodraeth Cymru.

    Yn olaf, gall y Comisiynydd gynnal adolygiadau i roi iddi fewnwelediad ar y modd y mae cyrff cyhoeddus yn defnyddio’r Ddeddf. Fodd bynnag, mae’n bwysig  i nodi nad yw cynnal adolygiad yn caniatáu i’r Comisiynydd edrych ar benderfyniadau penodol sydd eisoes wedi cael eu gwneud. Mae’n fecanwaith ar gyfer darganfod a yw cyrff cyhoeddus yn gwarchod cenedlaethau’r dyfodol a gwirio a ydynt wedi meddwl am effaith hirdymor eu penderfyniadau. Ar ddiwedd yr adolygiad, gall y Comisiynydd wneud argymhellion i gynghori ar y modd y dylai corff cyhoeddus ddefnyddio’r Ddeddf yn y dyfodol.

  • Question

    Pwy yw’r 44 corff cyhoeddus a enwir yn y Ddeddf?

    Answer

    Mae’r gyfraith ei hunan yn eu rhestru fel (gweler Adran 6 o’r Ddeddf):

    • Llywodraeth Cymru;
    • Cynghorau Sir;
    • Byrddau Iechyd Lleol;
    • Iechyd Cyhoeddus Cymru;
    • Ymddiriedolaeth GIG Felindre;
    • Awdurdodau Parciau Cenedlaethol Cymru;
    • Awdurdodau tân ac achub Cymru;
    • Cyfoeth Naturiol Cymru;
    • Cyngor Cyllido Addysg Uwch Cymru  
    • Cyngor Celfyddydau Cymru;
    • Cyngor Chwaraeon Cymru;
    • Llyfrgell Genedlaethol Cymru;
    • Amgueddfa Genedlaethol Cymru.

    O dan y Ddeddf, rhaid i’r cyrff cyhoeddus hyn weithredu datblygu cynaliadwy (gweler Cwestiwn 13), sy’n cynnwys, ymhlith eraill, osod a chyhoeddi amcanion llesiant. Rhaid i’r amcanion llesiant hyn gael eu dylunio i facsimeiddio cyfraniad i’r 7 nod llesiant (Cwestiwn 2 – gweledigaeth y Ddeddf) ac mae’n rhaid i’r cyrff cyhoeddus gymryd pob cam rhesymol i gyflawni’r amcanion hynny.

    Gall y Ddeddf, mewn rhai achosion, ymestyn i gyrff cyhoeddus eraill yn dibynnu ar lefel y ddirprwyaeth a’r swyddogaethau a weithredir ganddynt ac mae gan Lywodraeth Cymru fformiwla i benderfynu pryd y bydd hyn yn digwydd. Mae hyn yn cynnwys, er enghraifft, yr Arolygiaeth Gynllunio.

  • Question

    Beth yw Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus a ble maen nhw?

    Answer

    Cafodd Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus eu creu yn y Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol i ddisodli’r Byrddau Gwasanaethau Lleol. Eu bwriad yw annog cydweithio ac integreiddio wrth i wasanaethau cyhoeddus gael eu cyflwyno.

    O dan y Ddeddf mae gan Fyrddau Gwasanaethau Cyhoeddus ddyletswydd i wella llesiant diwylliannol, economaidd, cymdeithasol ac amgylcheddol eu hardal drwy gyfrannu tuag at gyflawni’r nodau llesiant (gweler Cwestiwn 2 – gweledigaeth y Ddeddf).

    Mae gan Fyrddau Gwasanaethau Cyhoeddus aelodau statudol – y Cyngor lleol, y bwrdd iechyd lleol, awdurdod tân ac achub lleol a Chyfoeth Naturiol Cymru – ond mae’n rhaid i gyrff eraill, megis y Gweinidogion Cymreig a sefydliadau gwirfoddol perthnasol, gael eu gwahodd i gyfranogi [am fwy o wybodaeth gweler Rhan 4, Adran 30 o’r Ddeddf a’r arweiniad statudol i Fyrddau Gwasanaethau Cyhoeddus: SPSF3].

    Mae rhai awdurdodau lleol wedi cytuno i gyfuno’r Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus ar gyfer eu hardal a dyna paham mae yna 19 o Fyrddau Gwasanaethau Cyhoeddus yng Nghymru:

    • Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus Blaenau Gwent
    • Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus Pen-y-bont ar Ogwr
    • Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus Caerffili
    • Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus Caerdydd
    • Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus Sir Gaerfyrddin
    • Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus Ceredigion
    • Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus Conwy a Sir Ddinbych
    • Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus Cwm Taf
    • Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus Sir y Fflint
    • Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus Sir Fynwy
    • Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus Castell Nedd Port Talbot
    • Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus Casnewydd
    • Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus Sir Benfro
    • Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus Powys
    • Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus Abertawe
    • Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus Torfaen
    • Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus Bro Morgannwg
    • Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus Wrecsam

    Rhaid i’r Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus asesu gyda’i gilydd lesiant y boblogaeth yn eu hardal sy’n eu helpu i ddewis amcanion llesiant lleol a pharatoi cynllun llesiant lleol. Rhaid i bob aelod o’r Bwrdd wneud popeth a allant i gyflawni’r amcanion hynny. Rhoddodd y Comisiynydd gyngor i bob Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus ar osod y cynlluniau llesiant a’r amcanion ar gyfer eu hardal. Gallwch ddarllen mwy am waith y swyddfa gyda’r Byrddau Gwasanaethu Cyhoeddus yma.

  • Question

    Beth yw Meysydd Blaenoriaeth y Comisiynydd?

    Answer

    Dyletswydd y Comisiynydd yw hyrwyddo’r Ddeddf a helpu i wella llesiant yng Nghymru. Gall hyn gynnwys bron bob maes polisi posibl a phob phenderfyniad a wneir yng Nghymru.

    Er mwyn sicrhau effaith gwirioneddol a dwfn, penderfynodd y Comisiynydd ddewis a chanolbwyntio ei gweithgareddau ar y chwe mater mawr hyn, heriau a chyfleoedd sy’n wynebu cenedlaethau’r dyfodol. Dewiswyd y chwe maes blaenoriaeth yn dilyn proses fanwl gywir yn cynnwys ymgyfraniad dros 1,300 o bobl. Gallwch ddod o hyd i fwy o wybodaeth am y broses yn y ddogfen ‘Datblygu Blaenoriaethau ar gyfer Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol’.

    Y chwe maes blaenoriaeth a ystyriwyd fel y rhai â’r mwyaf o botensial  i wella pob un o’r pedwar piler llesiant (amgylcheddol, diwylliannol, cymdeithasol ac economaidd) yw:

    • Creu’r seilwaith cywir ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol, gyda’r ffocws ar y canlynol:

    o Cynllunio

    o Cynllunio trafnidiaeth

    o Stoc dai  

    • Paratoi pobl ar gyfer y dyfodol, gyda ffocws ar:

    o Sgiliau ar gyfer y dyfodol

    o Modelau amgen ar gyfer gwella iechyd a llesiant

    o Atal a mynd i’r afael â Phrofiadau Niweidiol yn ystod Plentyndod (ACE)

    Ystyriwyd elfennau amgylcheddol yn ofalus gan sicrhau bod y blaenoriaethau a ddewiswyd hefyd yn rhai a fedr gael yr effaith mwyaf ar yr amgylchedd, yn ogystal ag ar y tri philer arall na ellir eu gwahanu.

  • Question

    Sut mae rôl Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol yn wahanol i rôl Comisiynwyr eraill?

    Answer

    Mae yna wahanol fathau o Gomisiynwyr yng Nghymru a thrwy’r byd drwyddi draw. Rhoddir i bob un ohonynt bwerau penodol yn y ddeddfwriaeth sy’n eu creu.

     

    Maer rôl Comisiynydd hefyd yn wahanol i rôl Ombwdsmon, sy’n archwilio cwynion penodol yn erbyn cyrff arbennig.

     

    Mae’r term Comisiynydd yn cael ei ddefnyddio ar gyfer tri phrif fath o weithgareddau:

    • Comisiynwyr sy’n rheoli maes gwaith drwy osod safonau a gwirio cydymffurfiad, a sancsiynu torri’r safonau;
    • Comisiynwyr sy’n eirioli ac sy’n helpu’r bobl y maent yn gyfrifol amdanynt, i chwilio am atebion ffurfiol, yn cynnwys helpu gydag achosion llys.
    • Comisiynwyr sy’n hyrwyddo egwyddor neu bolisi ac sy’n helpu eu gweithrediad  drwy roi cyngor a gwneud argymhellion.

    Mae Comisiynydd Plant Cymru yn cynnwys yr ail a’r trydydd o’r elfennau hyn. Ei rôl yw dweud wrth bobl pam mae hawliau plant mor bwysig, ac edrych ar y modd y mae penderfyniadau a wneir gan gyrff cyhoeddus yng Nghymru, yn cynnwys Llywodraeth Cymru, yn effeithio ar hawliau plant. Mae ei rôl yn cynnwys gwrando ar blant a phobl ifanc i ddarganfod beth sy’n bwysig iddyn nhw, gan ddylanwadu ar lywodraeth a sefydliadau eraill sy’n dweud eu bod yn mynd i wneud gwahaniaeth i fywydau plant i sicrhau eu bod yn cadw eu haddewidion; a siarad o blaid plant a phobl ifanc yn genedlaethol ar faterion pwysig – bod yn eiriolwr plant yng Nghymru.

     

    Mae Comisiynydd Pobl Hŷn Cymru hefyd yn cynnwys yr ail a’r trydydd o’r elfennau hyn. Mae’r Comisiynydd yn llais annibynnol ac eiriolwr pobl hŷn ledled Cymru, yn amddiffyn a siarad ar eu rhan. Mae’r Comisiynydd yn hyrwyddo ymwybyddiaeth o hawliau a buddiannau pobl hŷn yng Nghymru, gan herio gwahaniaethu yn erbyn pobl hŷn yng Nghymru, yn annog arfer gorau yn y driniaeth o bobl hŷn yng Nghymru ac yn adolygu’r gyfraith sy’n effeithio ar fuddiannau pobl hŷn yng Nghymru. Er mwyn cyflawni’r swyddogaethau hyn, mae’r Comisiynydd yn dylanwadu ar bolisi ac arfer ar lefel cenedlaethol ac ar lefel lleol, yn gweithio mewn partneriaeth â phobl hŷn a rhanddeiliaid i sbarduno newid a hybu arfer da, ac yn ymgymryd ag adolygiadau ffurfiol, ac yn rhoi arweiniad ffurfiol gan ddefnyddio ei phwerau cyfreithiol unigryw.  

    Mae Comisiynydd yr Iaith Gymraeg yn cynnwys pob un o’r tair elfen a restrir uchod – mae’n rheoli yn eirioli a hyrwyddo’r rhai sy’n siarad Cymraeg, gan roi cyngor ac argymhellion i wneuthurwyr polisi. Mae ei rôl yn cynnwys hyrwyddo a hwyluso’r defnydd o’r Gymraeg, gweithio i sicrhau nad yw’r iaith Gymraeg yn cael ei thrin yn llai ffafriol na’r Saesneg, ac yn archwilio ymyrraeth â rhyddid yr unigolyn i ddefnyddio’r Gymraeg.

    Mae rôl Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol Cymru’n cynnwys yr elfen olaf yn unig, h.y. hyrwyddo’r egwyddor datblygu cynaliadwy a rhoi cyngor ac argymhellion i gyrff cyhoeddus. (gweler Cwestiwn 2 a 4).

  • Question

    A fedr y Comisiynydd ymyrryd mewn penderfyniad?

    Answer

    Fel yr eglurwyd yng Nghwestiwn 9 (y gwahaniaeth rhwng Comisiynwyr), yn wahanol i Gomisiynwyr eraill, ni chafodd swydd Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol ei chreu i archwilio cwynion neu roi cymorth cyfreithiol neu ariannol i unigolion sy’n chwilio am atebion i’w hachosion penodol. Nid yw ei rôl wedi ei sefydlu mewn cyfraith fel haen ychwanegol ar gyfer cwyno ar faterion penodol, yn arbennig, mewn cynllunio.

    Nid oes gan y Comisiynydd y pwerau i sancsiynu cyrff cyhoeddus ac ni fedr wrthdroi penderfyniadau sydd eisoes wedi cael eu gwneud.

    Mae wedi gosod 6 maes blaenoriaeth (gweler Cwestiwn 8 – meysydd blaenoriaeth), y bydd yn ymroi i sicrhau eu bod yn wirioneddol gynaliadwy ar bob lefel (e.e. polisi cenedlaethol, ymddygiad a gweithdrefnau) a bydd yn herio cyrff cyhoeddus sy’n ymgyfrannu yn eu darpariaeth.

    Mae’r Comisiynydd wedi addo gwrando ar bryderon y cyhoedd. Mae’n gweithio’n galed i ganfod problemau sy’n gyffredin yn y llythyrau niferus a dderbynnir ganddi. Dyna pam mae’r Comisiynydd wedi dyfeisio meini prawf i’w helpu i ganfod problemau cyffredin, i weld os, a sut y gall helpu pan fydd y pryderon hyn o fewn ei meysydd blaenoriaeth. Mae hyn yn cynnwys y cwestiynau canlynol:

    • A yw’n cynnwys ymgyfraniad  cyrff a gwmpesir gan yn Ddeddf?
    • A yw’n dal yn bosibl i fedru dylanwadu ar y broses? 
    • Beth yw graddfa’r prosiect/penderfyniad?
    • A yw’n effeithio ar fwy nag un rhan o Gymru neu ar adran arwyddocaol o’r boblogaeth?
    • A yw’n fater trawsbynciol?
    • A oes yna gynseiliau?
    • A yw’n dod o fewn ein hardaloedd blaenoriaeth?
    • A oes yna botensial ar gyfer gwybodaeth drosglwyddadwy?
    • A ydyn ni wedi gweithredu ar y mater hwn eisoes?
    • A fedrwn ni ddarparu adnoddau ar gyfer gweithredu?

    Dyma’r modd y mae’r Comisiynydd wedi penderfynu defnyddio ei phwerau mewn cynllunio a thrwyddedu amgylcheddol.

  • Question

    Sut mae’r Comisiynydd yn ymdrin â barn pobl?

    Answer

    Un o’r dulliau a ddefnyddir gan y Comisiynydd i ganfod materion systemig (materion cyffredin yn y system sy’n digwydd dro ar ôl tro) yw drwy aelodau’r cyhoedd a sefydliadau â diddordeb arbennig sy’n cysylltu ac yn gohebu gyda ni. Hyd yn hyn, mae’r Comisiynydd wedi ymgyfrannu mewn sawl maes, yn cynnwys cynllunio a thrwyddedu amgylcheddol, ar ôl cael gwybod am faterion posibl drwy’r fath gyswllt. Mae gan y Comisiynydd ddulliau eraill o ganfod materion systemig, ond mae  cysylltu â phobl yn ei chadw hi a’i thîm yn ymwybodol o’r modd y mae’r Ddeddf yn cael ei defnyddio’n ymarferol.

    Mae ei swyddfa hefyd yn ceisio atal problemau rhag digwydd, er enghraifft, drwy ysgrifennu at Weinidogion a gofyn am adolygiad o’r broses ar gyfer cymeradwyo a thrwyddedu  datblygiadau arfaethedig yng Nghymru.

    Rydyn ni hefyd yn cynhyrchu adroddiadau chwarterol a blynyddol sy’n cael eu rhannu’n fewnol ac sy’n trwytho gwaith pawb yn y swyddfa.

  • Question

    Sut fedr y Comisiynydd helpu dinasyddion?

    Answer

    Fel yr eglurwyd yng Nghwestiynau 9 a 10 uchod (am ei rôl a phwerau’r swyddfa), ni fedr y Comisiynydd archwilio cwynion, clywed apeliadau neu gynorthwyo unigolion i chwilio am atebion cyfreithiol. Penderfynwyd hyn gan Lywodraeth Cymru a Chynulliad Cenedlaethol Cymru pan wnaethant greu ei swydd ac wrth iddynt basio’r Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol.

    Dyletswydd y Comisiynydd, fel y’i sefydlwyd mewn cyfraith, yw hybu’r egwyddor datblygu cynaliadwy (sy’n golygu helpu cyrff cyhoeddus i beidio â chyfaddawdu llesiant cenedlaethau’r dyfodol). Rhaid iddi weithredu fel gwarcheidwad cenedlaethau’r dyfodol ac annog cyrff cyhoeddus i feddwl yn yr hirdymor. Gall roi cyngor a chymorth iddynt fel y gallant wella llesiant pobl Cymru.

    Mae’r Comisiynydd hefyd yn awyddus i alluogi pobl i ddeall y Ddeddf a sut y gellir defnyddio’r Ddeddf i herio penderfyniadau a pholisïau. Mae’n cyhoeddi dogfennau a ddylai helpu’r cyhoedd i ddefnyddio’r Ddeddf i gynorthwyo a herio cyrff cyhoeddus sy’n ddarostyngedig i’r gyfraith. Gellir defnyddio fframweithiau’r Comisiynydd,  yn cynnwys Fframwaith Cenedlaethau’r Dyfodol ar gyfer prosiectau, i gyflawni penderfyniadau a phrosiectau. Mae’n dangos y dulliau y gall cyrff cyhoeddus eu mabwysiadu i weithredu datblygu cynaliadwy a sut y gall eraill herio’r modd y maent wedi gwneud hyn.

    Fel rhan o’r rhaglen bartneriaeth, Y Gallu i Greu, mae’r Comisiynydd wedi cyhoeddi Newidiadau Syml i’w mabwysiadau gan gyrff cyhoeddus. Yn y gwanwyn, bydd yn cyhoeddi ‘Journey Checkers’, a fydd yn cynnwys enghreifftiau o’r modd y gall pob un o’r Newidiadau Syml esblygu’n gam mwy tuag at gynaliadwyedd.

    Fel yr eglurwyd yng Nghwestiwn 9, ni all y Comisiynydd osod safonau neu ymdrin â chwynion penodol. Yr hyn y gall ei wneud yw rhoi gwybodaeth i bobl am y Ddeddf a’i darpariaethau, a gall gyfeirio pobl tuag at sefydliadau defnyddiol, ffynonellau a gwybodaeth.

    Pan fydd materion cyffredinol sy’n digwydd dro ar ôl tro yn ymddangos (materion systemig), gall y Comisiynydd godi’r mater gyda’r corff cyhoeddus perthnasol neu geisio dylanwadu ar bolisi cenedlaethol o fewn ei meysydd blaenoriaeth i effeithio ar newidiadau yn y dyfodol.